Hansjörg Martin

Tamburo por Traven

La preskaŭa dekduo da libroj, kiujn mi posedas de Traven, havas duonon de homvivo: Mi aĉetis la unuajn du aŭ tri librojn en vivdanĝero, ĉar tiam – tion oni nun apenaŭ plu povas imagi al si, la posedo de certaj libroj estis punata per prizono aŭ eĉ koncentrejo. Kiu eĉ vendis ilin aŭ nur pruntedonis, sen dubo eniĝis en la tenajlojn de la sekreta ŝtatpolico Gestapo. Döblin, Tomaso Mann kaj Henriko Mann, Arnold kaj Stefan Zweig – kaj kvindek da pliaj nomoj legeblis sur la nigra listo. Sen pardono oni estus ĵetinta min el la HJ „Junularo de Hitler“ kaj per tio el la abiturklaso, ja eĉ el la lernejo, se iu estus rigardinta mian libroŝrankon. Mi estis dekses aŭ deksepjara, kiam mi faris tiajn ŝtatmalamikajn aferojn kiel legi aŭ aĉeti librojn, kiuj oficiale estis malpermesitaj kaj misfamigitaj kiel „demoraliga asfaltliteraturo“. La libroj de Traven apartenis al tiuj, kiujn la regantoj timis kaj tial forbruligis pere de siaj zelotoj.

Sed ekzistis tiam maljuna librokomercisto post la Tomaso-preĝejo en Lepsiko. Engewaldt estis lia nomo. Jen „bildolibra“ librokomercisto kun blankaj bukloj, kiuj estis multe tro longaj por la prusmaniera frizo, kun malvasta pala vizaĝo kaj la kuraĝo, kiu tiam estis tiom malofta, kiel li nun denove estas minacata fariĝi malofta. Ĉe la maljuna Engewaldt mi ricevis el malnova ŝranko en la posta ĉambro, el la dua vico - antaŭ kiu staris kiel kamuflaĵo nur naziaj libroj – mian unuan volumon de Traven. Estis: „La Mortula Ŝipo“, tion mi ankoraŭ scias tute precize. Mi ankoraŭ scias ankaŭ tion, kion la oldulo diris: „Se vi tion estos leginta, knabo, vi forĵetos naŭ dekonojn el viaj tielnomataj aventuraj libroj. Sed ne forĵetu ilin, alportu ilin al mi, mi vendos ilin al la stultuloj, kiuj volas legi „John Kling“ kaj la tutan faŝisman merdon – kaj tiam vi denove ricevos por tio unu aŭ du librojn de Traven!“ Iel tiel li parolis.

En la hejmveturo en la tramo mi ne kuraĝis, preni la libron el la poŝo... oni ja neniam sciis, ĉu oni jes aŭ ne sidas antaŭ denunculo. Unu, kiu ankoraŭ sentis sin kiel la savanto de la patrujo, se li povas drenunci iun, kiu legas ion tian. Sed hejme mi falis en la libron kiel en profundan puton kaj nakoraŭ en la sama nokto finlegis ĝin.

Mi tiam legis vore ankaŭ multajn aliajn librojn. La legado estis mirinda fuĝo el la bruna ĉiutageco. Sed estas nur malmultaj, pri kiuj mi ankoraŭ scias, ke ili faris min senspira. Kaj hodiaŭ, nun, kiam mi prenas „La Mortulan Ŝipon“, „La ĉaron“, „La Ponton en la ĝangalon“ en la manon, mi sentas denove precize tion, kio min antaŭ pli ol tridekjaroj, homoj! faris senspira. Kial? Pro kio tio?

Jen mi havas ses diversajn klarigojn. Traven povas verki. Konsentite, tion povas multaj. Traven povas verki atentokapta. Ankaŭ tio ne estas tiom malofta. La homoj de Traven havas domojn kaj vizaĝojn , kaj pejzaĝojn, kotonkampojn, havenojn kaj stepojn oni vidas kaj flaras ilin, se oni legas... tion oni trovas ĉeokaze ankaŭ en aliaj libroj – sed ĉio ĉi kune kaj al tio eĉ la amara, malica, korode-trafanta kritiko je la aĉegaj statoj, kun kiuj la mondo (ankoraŭ nun) devas lukti, kiel Traven metis la fingron sur la vundon... ĉio ĉi kune: Povi verki, povi konstrui historiojn, fari videblaj homojn kja ĉirkaŭejojn – kaj tiam ankoraŭ povi rigardi post la „kulisojn“, tio estas preskaŭ unika. Oni ofte kopiis lin, centoj da aventuraj verkistoj provis imiti tion, sed mi neniam kaj nenie legis ĝin tia, ke ĝi faris min senspira. Se la vorto „korsango“ ne estus tia stultega kaj triviala kaj misuzita vorto, mi volonte volus uzi ĝin. Traven – mi ne scias alian vorton, verkis per sia korsango. Li estas skulptita el la ligno de Egon Erwin Kisch kaj Jack London. Viljono estas lia baptopatro kaj Grimmelshausen baptis lin per tekilo. Tio ja devis fariĝi bona.

Ne legu Traven. Tute ne komencu legi lin. Post la unuaj paĝoj „Mortula Ŝipo“ kaj post la freneze makabra – ja ege aflikta sceno el la „Ponto en ĝangalo“, en kiu la indiĝenoj serĉas la infanon, ankaŭ al vi naŭ el dek venontaj aventurromanoj gustos kiel varmeta senkrema lakto...
Sed, se vi pro facilanimeco tamen legas Traven, tiukaze vi komprenos, kial mi tamburas por li. Por li, kiu mem estas tamburo. Necesas nur, ke oni tamburas ĝin, la Traven-tamburon. Ĉar tamburoj, kiuj ne estas uzataj, ne estas aŭdeblaj.
Kaj ĝuste en nia tempo, ĉi tie kaj nun, gravas, aŭskulti tian tamburon.